استرس اکسیداتیو چیست؟

استرس اکسیداتیو چیست؟

قبل از پرداختن به بحث استرس اکسیداتیو بهتر است تا به تشریح بعضی مسائل دیگر بپردازیم. بگذارید این گونه شروع کنیم؛شاید جالب باشید که بدانید درون بدن ما همیشه جنگ‌های جانانه و گسترده وجود دارد. جنگ‌هایی طولانی و خیلی سخت! شاید بتوان گفت مهم‌ترین این جنگ‌ها، جنگ بین رادیکال‌های آزاد و آنتی اکسیدان‌ها است. مطالعات اخیر نشان داده اند که سلامتی به تعادل بین رادیکال‌های آزاد و دفاع آنتی اکسیدانی بستگی دارد. در واقع پیری و بیماری‌هایی که به سن مربوط می‌باشند به ما نشان میدهند که دفاع آنتی اکسیدانی در مقابل استرس اکسیداتیو به مرور زمان ناتوان شده است و دیگر از پس آن بر نمی‌آید. بنابراین میتوان گفت که با داشتن سیستم دفاعیِ آنتی اکسیدانی قوی میتوان عمری طولانی و بدون بیماری داشت.

رادیکال آزاد چیست و چگونه ایجاد می شود؟

رادیکال‌های آزاد (به انگلیسی: Free radical ) مولکول‌هایی با پوسته الکترونی ناقص هستند که در همه جا، هوایی که تنفس می‌کنیم، در موادی که در اطراف ما هستند و در داخل بدن ما وجود دارند و می‌توانند با تخریب سلول‌های بدن و انتشار مواد سمی به بافت‌های اطراف خود خسارات جبران ناپذیری به بدن وارد کنند.
به زبان ساده، رادیکال‌های آزاد یعنی مولکول یا اتم‌های ناپایداری که یک الکترون جفت نشده داشته باشند. رادیکال‌های آزاد در اثر شکستگی یک پیوند از یک مولکول پایدار ایجاد می‌شوند. همین ویژگی باعث افزایش واکنش‌های شیمیایی آنها می‌شود.
در انسان مهم‌ترین رادیکال آزاد اکسیژن است. مولکول اکسیژن در معرض تشعشعات مختلف، استرس، دودهای ناشی از استعمال دخانیات و … با گرفتن یک الکترون از دیگر مولکول‌ها، دست به تخریب دیگر مولکول‌ها، سلول‌ها و دی ان ای می‌زند.
حاصل فعالیت رادیکال‌های آزاد در بدن انواع سرطان، دیابت، نارسایی‌های قلبی، آسیب‌های مغزی، مشکلات عضلانی، پیری زودرس، آسیب‌های چشمی و در کل ضعف سیستم ایمنی بدن است.

استرس اکسیداتیو

وقتی رادیکال‌های آزاد بر دفاع آنتی اکسیدانی پیروز میشوند، به این حالت میگویند استرس اکسیداتیو. به تعبیر دیگر حمله‌های بیولوژیک به سلول های بدن است. به تعبیر دیگرتر هم وقتی تعادل میان رادیکال‌های آزاد و دفاع آنتی اکسیدانی به هم میخورد، به این حالت استرس اکسیداتیو میگویند. حاصل استرس اکسیداتیو، در بدن انواع سرطان، دیابت، نارسایی‌های قلبی، آسیب‌های مغزی، مشکلات عضلانی، پیری زودرس، آسیب‌های چشمی و در کل ضعف سیستم ایمنی بدن است.

رادیکال‌های اکسیژن به طور مداوم در همۀ ارگانیسم‌های زنده تولید می‌شوند؛ اثرات این رادیکال‌ها نابود کننده است و منجر به آسیب سلولی و مرگ سلول میشود. تولید گونه‌های مختلف اکسیدان‌ها در شرایط عادی دارای سرعت کنترل شده‌ای است ولی این تولید در شرایط اکسیداتیو افزایش می‌یابد. قرار گرفتن سیستم‌های بیولوژیک در مقابل مواد زنوبایوتیک (ترکیباتی که به صورت شیمیایی سنتز شده اند و برای بیوسفر بیگانه هستند و ویژگی‌های ساختاری غیر طبیعی دارند) و یا آسیب به آنها منجر به استرس اکسیداتیو و در نتیجه افزایش تولید رادیکال‌های اکسیژن میگردد.

گونه های فعال اکسیژن یا ROS

این اصطلاح شامل همۀ مولکول‌های بسیار فعال واجد اکسیژن از جمله رادیکال‌های آزاد است. انواع این گونه‌ها شامل رادیکال هیدروکسیل، رادیکال آنیون سوپراکسید، پراکسید هیدروژن، اکسیژن تکی، رادیکال NO، رادیکال هیپو کلریت و لیپید پراکسید‌های مختلف است. همه این گونه‌ها قادرند که با لیپیدهای غشاء سلولی، اسیدهای نوکلئیک، پروتئین‌ها، آنزیم‌ها و سایز مولکول‌های کوچک واکنش داده و منجر به آسیب سلولی شوند.

آنتی اکسیدان‌ها

در هر جا که نامی از رادیکال‌های آزاد به میان می‌آید، آنتی اکسیدان‌ها به عنوان اصلی‌ترین راه مبارزه با آنها و بازسازی سلول‌های تخریب شده مطرح می‌شوند. زیرا آنتی اکسیدان‌ها باعث از بین بردن رادیکال‌های آزاد و افزایش ایمنی بدن در مقابل انواع بیماری‌ها می‌شوند. هنگامی که دسترسی به آنتی اکسیدان‌ها محدود است آسیب میتواند افزایش یابد و بدن ناتوان شود. آنتی اکسیدان‌ها قادرند عوامل اکسیدان را قبل از حمله به سلول‌ها، پایدار، غیر فعال یا بلع کنند.  آنتی اکسیدان‌ها میتوانند طبیعی یا مصنوعی باشند. عملکرد آنها شامل ظرفیت بلغ رادیکال‌های آزاد، ممانعت از پراکسیداسیون لیپیدها و ظرفیت احیاکنندگی آنهاست. آنتی اکسیدان‌ها از وجوه مختلف با یکدیگر تفاوت‌های بسیاری دارند.

انواع آنتی اکسیدان

آنتی اکسیدان‌ها به دو دسته تقسیم می‌شوند. یک گروه محلول در آب هستند و اکسیدان‌های موجود در مایع سلولی پلاسمای خون را از بین می‌برند و گروه دیگر که محلول در چربی هستند، از عشاء سلولی محافظت میکنند. این ترکیبات ممکن است در خود بدن تولید شوند و یا از راه غذا به بدن وارد شوند. مهم‌ترین آنتی اکسیدان‌ها عبارت اند از: ویتامین C، ویتامین E، گلوتاتیون، اسیدلیپوئیک، اسیداوریک، کاروتن، کوآنزیم Q، ملاتونین و… .

مکانیسم عمل آنتی اکسیدان ها

آنتی اکسیدان ها با دادن یک الکترون به رادیکال های آزاد از گسترش واکنش های زنجیره ای اکسیداسیون جلوگیری می کنند، به این ترتیب می توان گفت که کارایی و درجه تاثیر یک آنتی اکسیدان به سهولت جداشدن الکترون از آن مربوط می شود.

اگر آسیب بیش از حد بزرگ باشد بدن ساز و کارهای دیگری نیز برای مراقبت از آسیب های اکسیداتیو دارد که شامل پاسخ های استرسی پیچیده (خودکشی برنامه ریزی شده سلول) است.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

I'm not a spammer This plugin created by memory cards